Klasztor OO. Karmelitów w Sąsiadowicach - Zakon OO. Karmelitów

Klasztor OO. Karmelitów w Sąsiadowicach

Sąsiadowice to wieś w obwodzie lwowskim nad rzeką Strwiąż, 40 km od Przemyśla. Na wzgórzu w zachodniej części miejscowości wybudowano w 1589 roku kościół ku czci św. Anny. Kilka lat wcześniej w tym samym miejscu zwanym Górą Łaskawą wyorano z ziemi płaskorzeźbę św. Anny Samotrzeć, która kilkakroć przenoszona do kościoła parafialnego powracała na to miejsce w sposób cudowny. Do kościoła już w 1603 roku dobudowano drewniany klasztor karmelitów dawnej obserwancji, których bracia Herburtowie sprowadzili tu dla opieki duszpasterskiej nad kościołem. Klasztor, w którym początkowo było dwanaście cel i refektarz został uposażony przez fundatorów na połowie wsi Sąsiadowice. W połowie XVII wieku rozbudowano klasztor o jedną kondygnację i szpital. W dalszych latach w ramach potrzeb następowały kolejne rozbudowy drewnianego klasztoru. Dopiero w 1742 roku wybudowano murowany budynek, dzięki fundacji Franciszka Borzęckiego, starosty żydaczowskiego, podstolego litewskiego, pochowanego później w sąsiadowickiej świątyni. Ze względu na zagrożenie najazdami tatarskimi klasztor był ufortyfikowany, dając w razie napadu schronienie okolicznym mieszkańcom. W 1613 roku posiadał mur ceglany z czterema bastionami i fosę, trzynaście lat później rozbudowano umocnienia o wał ziemny, na którym stanęły armaty, natomiast w roku 1645 powstała murowana brama.

Obszerna kruchta na całą szerokość kościoła prowadzi do dwuprzęsłowej nawy głównej oraz dwóch kaplic bocznych Matki Boskiej Szkaplerznej i św. Józefa. Nawa główna zwieńczona była ołtarzem z figurą św. Anny Samotrzeć. Wydzielony za nim chór zakonny posiadał własny ołtarz (obecnie to ołtarz główny). Wyposażenie kościoła było barokowe. W kościele było osiem ołtarzy. Oprócz wspomnianych kaplic i ołtarza głównego były ołtarze św. Jana Chrzciciela, Chrystusa Ukrzyżowanego, Przemienienia Pańskiego i św. Antoniego.

Zabudowania klasztoru w kształcie podkowy pochłaniały fasadę kościoła. Dłuższe - północne ramię klasztoru mieściło dwa obszerne pomieszczenia (refektarz i kapitularz). W XVIII wieku klasztor zamieszkiwało jedenastu ojców, jeden subdiakon, jeden profes i jeden brat konwers. W klasztorze ze względu na dogodne warunki zwoływano kapituły prowincji i kongregacje definitorialne. Dobrze utrzymana biblioteka wskazuje na zamiłowanie nauki u sąsiadowickich zakonników. W czasie zaborów zmniejszyła się liczba zakonników w prowincjach polskich, a spośród sześćdziesięciu klasztorów pozostało osiem. Przed II wojną światową w klasztorze w Sąsiadowicach mieszkało trzech ojców i jeden brat.

Karmelici objęli wraz z uposażeniem klasztoru również od 1609 roku parafię Sąsiadowice, do których należała wieś wraz z przyległymi miejscowościami (Czaple, Humieniec, Pawłówka, Janów, Wola Rajnowa i Wyhadówka). Przed II wojną światową na terenie parafii mieszkało 2427 osób obrządku rzymskiego, a jedynie o trzy więcej obrządku greckiego. Wizerunek św. Anny Samotrzeć na Górze Łaskawej cieszył się ogromną czcią obu wyznań. Dla utrzymania stałego kultu powołano nawet Bractwo św. Anny, obdarowane przywilejami papieskimi. Z Sąsiadowic pochodził karmelita o. Piotr Żuk (1911-1988), który po wstąpieniu do Zakonu studiował w Rzymie, gdzie w 1939 roku doktoryzował się z prawa kanonicznego. Wybuch wojny zastał go w rodzinnej miejscowości. Przebywał tu do listopada 1941 r., a następnie wyjechał do Lipin, aby potajemnie uczyć karmelitańskich kleryków. W 1940 roku karmelici musieli opuścić klasztor, który został zamieniony na sowiecką szkołę podoficerską. W czasie niemieckiej okupacji od czerwca 1941 roku zakonnicy powrócili do klasztoru. Do końca wojny przetrwało dwóch ojców, którzy w lipcu 1946 r. zmuszeni byli upuścić Związek Radziecki. Wraz z nimi opuściło Sąsiadowice około 60 rodzin. Parafianie przewieźli w swych pakunkach paramenty liturgiczne i cudowną rzeźbę św. Anny, które dzięki temu nie zostały skonfiskowane na granicy. Po emigracji w kilku transportach pozostało w Sąsiadowicach około 50 polskich rodzin, które niestety zostały pozbawione opieki duszpasterskiej. Klasztor został zamieniony na kołchoz, a kościół stał się magazynem nawozów sztucznych, po zawaleniu się dachów powoli obracał się w ruinę. O losach sąsiadowickiej świątyni i parafii, prześladowaniach i zsyłkach w latach wojny można przeczytać we wspomnieniach o. Serapiona Żuka.

W roku 1989 wierni odzyskali kościół i klasztor w bardzo złym stanie. W latach 1989-1995 przeprowadzono remont, który uratował zabytek, kosztem przebudowy niektórych elementów architektonicznych oraz rozebrania zachowanego jedynie we fragmencie północnego skrzydła dawnego klasztoru. Kościół został otynkowany oraz ozdobiony malowidłami nawiązującymi w treści do oryginalnych fresków. W na początku lutego 2010 r. spalił się dach kościoła. Dawni mieszkańcy Sąsiadowic mieszkający na Śląsku oraz na Pomorzu Zachodnim, pospieszyli na pomoc w odbudowie. Obecnie w Sąsiadowicach mieszka 1300 osób, z tego 400 Polaków. Po 65 latach nieobecności na Górę Łaskawą powrócili karmelici, którzy od sierpnia 2011 objęli opieką duszpasterską tutejszą parafię.

Na podstawie: A. Betlej, Kościół i klasztor OO. Karmelitów w Sąsiadowicach, w: Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego pod red. Jana Ostrowskiego, t. 5, Kraków 1997, s. 225-248. S. Żuk, Sąsiadowice 1939-1945, Kraków 1988.

Strona WWW: www.nowa.sasiadowice.karmelici.pl

Strona internetowa w trakcie aktualizacji